Onderzoek: Nieuwe inzichten van menselijke ingrepen op morfologie Waddenzee
Rijkswaterstaat en Deltares hebben binnen het kennisprogramma Beheer en Onderhoud Waddenzee met behulp van het geaggredeerde ASMITA-model nieuwe inzichten gekregen in de langetermijn werking van het systeem. Uit het onderzoek blijkt dat menselijke ingrepen, zoals baggeren en historische bedijking, de natuurlijke sedimentatie mogelijk versterken en dat de effecten daarvan honderden jaren kunnen doorwerken.
In verschillende delen van de Waddenzee treedt verlanding op: sediment hoopt zich sneller op dan de zeespiegel stijgt. Daardoor worden wadplaten groter, slibben geulen dicht en breiden kwelders zich uit. Met het ASMITA-model kan de langetermijnontwikkeling van de Waddenzee over eeuwen worden gesimuleerd. Daarnaast berekent het model hoeveel sedimentatie of erosie nodig is om het systeem in evenwicht te houden, bijvoorbeeld bij zeespiegelstijging en bodemdaling. Dit is de eerste studie waarin gekeken is of verlandingsprocessen gesimuleerd kunnen worden met een model als ASMITA.
Baggeren kan mogelijk sedimentaanvoer vergroten
Uit de berekeningen blijkt dat onderhoudsbaggeren er mogelijk voor kan zorgen dat er meer sediment het bekken binnenkomt, doordat de geul continu uit evenwicht wordt gehaald. Opvallend is dat het extra sediment vooral in de geulen terechtkomt. Die worden daardoor gemiddeld ondieper op de plekken waar niet gebaggerd wordt, terwijl de wadplaten niet profiteren van het extra sediment aanbod.
Bekkenverkleining versterkt verlanding
Wanneer het bekken kleiner wordt, bijvoorbeeld door kwelderuitbreiding of verschuiving van het wantij, verdwijnen platen uit het bekken; of ze veranderen in kwelders of worden onderdeel van een ander bekken. De overgebleven platen vragen extra sediment om in balans te komen. Geulen verzanden omdat er minder water in en uit het kleinere bekken stroomt en de stroomsnelheden afnemen. Door de sedimentatie in het bekken erodeert de buitendelta. Het systeem past zich over enkele decennia aan – maar een nieuw evenwicht duurt eeuwen. Bij verdere kwelderuitbreiding of wantijverschuiving blijft het verlandingsproces doorgaan.
Historische ingrepen werken door
De afsluiting van de Middelzee, ooit verbonden met het Amelanderzeegat, verkleinde het bekken en leidde tot extra sedimentatie. Modellen laten zien dat de Waddenzee hier heel langzaam op reageert: de effecten kunnen honderden jaren aanhouden. Het is daarom aannemelijk dat een deel van de huidige verlanding nog steeds het gevolg is van ingrepen uit het verleden.
Gevolgen voor beheer
Het onderzoek laat zien dat historische ingrepen en systematische beheerkeuzes langdurige gevolgen kunnen hebben voor de morfologie van de Waddenzee. Deze verkennende studie met het geaggregeerde ASMITA model zal dit jaar nog verder uitgebreid worden, zodat er een gedegen basis is om lang termijn inzichten mee te nemen in beheer.
Meer weten over Kennisprogramma Beheer en Onderhoud Waddenzee? Kennisprogramma Beheer en Onderhoud Waddenzee - Rijkswaterstaat Publicatie Platform
