Blog Rottumerplaat: Leven in eilandtijd

Een gewone vraag die lastig blijkt

In de eerste week maken we een overzicht van welke taken wanneer moeten gebeuren in de komende vier maanden. We agenderen de bevoorrading (eens per twee à drie weken), het weekend waarop we gasten mogen ontvangen, de wisseldagen van de vogelwachters en de momenten waarop onderzoekers naar het eiland komen. Het lijkt overzichtelijk. Alsof de tijd zich laat vangen in een schema. Maar al snel blijkt dat een eiland zich weinig aantrekt van een planning.

De klok raakt naar de achtergrond

Na een paar dagen nemen andere ritmes het beetje bij beetje over. De vraag "hoe laat is het?" wordt al snel aangevuld met "hoe zitten we in het tij?"

De broedvogelmonitoringsrondes bestaan uit vijf aaneengesloten dagen en zijn getijafhankelijk. Daarbij doet de natuur niet aan weekenden, waardoor werkdagen en vrije tijd langzaam in elkaar overlopen. Naarmate het seizoen vordert, worden weersinvloeden steeds belangrijker. Het gebied betreden terwijl vogels broeden of kuikens hebben, is bij slecht weer niet alleen verstorend, maar soms ook levensgevaarlijk voor de jongen.

Als een vriendin vraagt wanneer ik vrij ben, besef ik dat dat afhangt van hoeveel slecht weer er is. Dan krijgen administratieve taken ineens voorrang. En trouwens: is wat je hier doet eigenlijk werk of vrije tijd? Tegen de tijd dat die vraag zich aandient, heb je haar al losgelaten.

De dag begint niet meer wanneer de wekker gaat, maar wanneer het licht de slaapkamer binnenvalt. Werkzaamheden worden afgestemd op waterstanden en weersverwachtingen. Het getij blijkt uiteindelijk betrouwbaarder dan het horloge. Eten doen we wanneer de maag rammelt en het moment het toelaat.

Het eiland meet de tijd anders

Toen we aankwamen op Rottumerplaat, bestond het eiland vooral uit bruine, grijze en donkergroene tinten. Terwijl ik dit schrijf, overheersen groen, paars, roze, geel en allerlei heldere schakeringen daartussen.

Waar de Oostkwelder eerder groen kleurde van algen en afgestorven sprietjes, liggen nu uitgestrekte velden zeekraal tussen het kweldergras, de lamsoor en de zilte schijnspurrie. Eerst verschijnen hier en daar paarse vlekken tussen het groen. Een week later lijkt de hele Zuidkwelder van kleur veranderd.

Vogelsoorten die eerst kind aan huis lijken, zijn daarna opeens verdwenen. Sommige letterlijk, omdat ze het eiland verlaten. Andere omdat ze broeden en zich liever uit het zicht houden. Het is even wennen wanneer de zeearenden zich na anderhalve maand niet meer laten zien. Dat vertrouwde geluiden rond het huis verdwijnen, zoals de waterral, of worden vervangen door andere soorten, vraagt om oplettendheid. De afwezigheid van een soort vertelt soms net zoveel als haar aanwezigheid.

Extra hoogwater in mei zet voor soorten als lepelaar, veldleeuwerik en graspieper de broedklok terug. Eieren en jongen gaan verloren en er moet opnieuw worden begonnen.

Veranderingen die eerst pas na weken zichtbaar lijken, vallen later bijna dagelijks op. Opeens staan er grote velden rolklaver. Opeens kleurt de kwelder paars van de lamsoor. Opeens bestaan de eidercrèches vrijwel alleen nog uit grote kuikens, nauwelijks nog te onderscheiden van de vrouwtjes die hen begeleiden.

De vreemde rekbaarheid van tijd

Op de vaste wal is wachten vaak verloren tijd. Op een eiland krijgt wachten een andere betekenis.
Langzaam vult de geul zich. Plasjes worden kreken, kreken worden watergangen. Er gebeurt een uur lang vrijwel niets, en toch verandert het landschap voortdurend. Tegen de tijd dat het water zijn hoogste punt bereikt, voelt het alsof je een gebeurtenis hebt meegemaakt. Opkomend tij is de opmaat naar een bruisend eiland vol vogels op de hoogwatervluchtplaatsen.

Op de kaart is een wandeling soms nauwelijks een afstand. Maar tegenwind, zacht zand, wegzakken in wadklei en een omweg langs een geul geven iedere meter gewicht. Onderweg gebeurt weinig meer dan lopen, kijken, luisteren, af en toe stilstaan en iets noteren. Toch voelt de tocht aan het einde als een kleine expeditie. Je komt terug met een hoofd en een veldboek vol indrukken.

Op zomeravonden weigert het licht te vertrekken. Na het avondeten is er nog steeds een wereld buiten. Vogels vliegen af en aan, kleuren verschuiven langzaam en de eerste sterren laten op zich wachten. Vanuit de vogelkijkhut zie je scholeksters hun jongen voeren en sternenkuikens wachten op de volgende vis. Een uur kijken naar een nest klinkt voor buitenstaanders als een lange zit, maar wie blijft kijken merkt hoe druk een uur eigenlijk is. Een oudervogel die voedsel brengt, een buur die te dichtbij komt, een kuiken dat voor het eerst verder van het nest wegloopt. Voor je het weet is de observatietijd voorbij en vraag je je af waar dat uur gebleven is.

Terugkijken

Sommige paden loop je tientallen keren. Aan het begin van het seizoen waren ze vooral een manier om ergens te komen. De paden zijn hetzelfde gebleven, maar alles eromheen is veranderd. Waar eerst kale grond lag, staat nu
begroeiing. Bloemen zijn verschenen en verdwijnen alweer. De zomer heeft ongemerkt terrein gewonnen.

Dan valt het ineens op.

Niet ik houd de tijd bij.

Het eiland doet dat.