Tributyltin (TBT)

Wat is TBT en waar wordt het voor gebruikt?
Tributyltin, afgekort TBT, is een organotinverbinding. De stof zit in verf die gebruikt wordt om de aangroei van algen en zeepokken op de onderkant van schepen te voorkomen.
Het gebruik van deze verf op scheepshuiden zorgt voor een langdurig glad oppervlak. Zonder gebruik van deze verf neemt het brandstofgebruik tussen de 25 en de 50% toe. Het principe van aangroeiwerende verf berust op het constant uitlogen van de werkzame stoffen in de verf. Zowel het varen als het voor anker liggen van beroepszeeschepen draagt bij aan de emissie van TBT naar het oppervlaktewater. Over het algemeen worden hogere concentraties van deze stof gemeten op scheepvaartroutes en in havens.
Door de slechte oplosbaarheid van TBT bindt het graag aan vaste deeltjes; veruit de hoogste gehalten zijn aanwezig in sediment en zwevend stof.
Lees hoe het gaat met de gehalten van TBT in de Waddenzee in Feiten en figuren.

Waarom is TBT een probleem?

TBT is in het zeemilieu zeer giftig voor onder andere schelpdieren. TBT wordt beschouwd als een probleemstof in de Waddenzee, omdat gehalten voorkomen die de norm ver overschrijden. Zo´n dertig jaar geleden is men begonnen met de toepassing van TBT in aangroeiwerende verf. Begin 1980 kregen Franse oestervissers te maken met grote aantallen vervormde oesters. Eerder waren dit soort vervormingen al waargenomen in jachthavens. Maar ook in gebieden in de Noordzee, waar veel schepen passeren kwamen afwijkingen voor bij kleine bodemdieren. Zo kregen vrouwelijke wulken en andere slakkensoorten mannelijke geslachtskenmerken. Dit verschijnsel wordt ook wel imposex genoemd. TBT hecht zich gemakkelijk aan slibdeeltjes en zwevend stof. Op deze manier komt het gemakkelijk in de voedselketen terecht Zo komt TBT voor in mosselen en levers van eidereenden.

Wulken met eieren op de bodem.

Wat doen we eraan?
Het huidige gebruik van TBT-verbindingen is in Nederland vanaf 1 januari 2003 en in de lidstaten van Europese Unie vanaf 1 juli 2003 niet meer toegelaten als aangroeiwerend middel op schepen groter dan 25 meter. Het gebruik op schepen kleiner dan 25 meter is al sinds 1 januari 1993 niet meer toegelaten.
Wereldwijd is men in IMO-verband (International Maritime Organization) bezig met een wereldwijd verbod.

Wat is het alternatief?
Er wordt ook naar alternatieven gezocht, o.a.:

  • Verf op siliconenbasis. Op het zeer gladde oppervlak groeit weinig aan en eventuele aangroei laat tijdens het varen gemakkelijk weer los.
  • Stekelige coating. De stekeltjes of haartjes zorgen ervoor dat organismen als pokken zich niet hechten.
  • Harde coating. Een combinatie van een harde gladde verf met mechanisch reinigen.
  • Borsteltechnieken om de aangroei van de schepen te verwijderen.
Een borstelbaan in bedrijf