Irgarol

Bij schepen groeien onder water allerlei organismen aan, zoals zeepokken, kiezelwieren en algen. Hierdoor gaat een schip langzamer varen en meer brandstof verbruiken. Om de aangroei tegen te gaan worden chemische stoffen toegevoegd aan de verf voor schepen. Deze stoffen heten aangroeiwerende middelen. Vanuit de verf komen deze stoffen in het water terecht en kunnen zo het milieu verontreinigen. Tot voor kort werd het aangroeiwerende middel tributyltin (TBT) veel gebruikt. Door de Internationale Maritieme Organisatie is echter een verdrag aangenomen waarin het gebruik van TBT vanaf 1 januari 2003 wordt verboden. Ook Nederland heeft dit verdrag ondertekend. Dit betekent dat andere middelen gebruikt moeten worden in plaats van TBT. Eén van deze andere middelen is mogelijk Irgarol. Dit middel bestrijdt echter alleen de aangroei van algen. Om de andere organismen die kunnen aangroeien te bestrijden wordt bijvoorbeeld koper aan dezelfde verf toegevoegd. Het gebruik van Irgarol kan dus vanaf 2003 gaan toenemen. Zo kan Irgarol een probleemstof voor de Waddenzee worden. Daarom heeft Rijkswaterstaat besloten een factsheet op te stellen. In de factsheet wordt informatie gegeven over het middel Irgarol en de mogelijke verontreiniging van de Waddenzee met dit middel. Irgarol wordt in de hele wereld gebruikt. In Europa zijn verven die Irgarol als aangroeiwerend middel bevatten rond 1985 geïntroduceerd. Irgarol wordt geproduceerd door het Zwitserse bedrijf Ciba Specialty Chemicals Inc. Hoeveel er per jaar wordt geproduceerd is niet bekend. Ook weten we niet hoeveel Irgarol er gebruikt wordt in Nederland.
Lees hoe het gaat met de gehalten aan Irgarol in de Waddenzee in Feiten en Figuren.

Beleid

Irgarol is een biocide. Biociden zijn bestrijdingsmiddelen die niet in de landbouw worden gebruikt. Denk bijvoorbeeld aan chloor dat gebruik wordt om zwemwater te ontsmetten.

  • Wereldwijd
    Vanuit de Verenigde Naties houdt de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) zich bezig met het mariene milieu. De regelgeving die door het IMO is aangenomen verbiedt alleen het gebruik van organotinverbindingen zoals TBT. Er zijn vanuit de IMO nog geen verboden of andere beperkingen in het gebruik van Irgarol vastgesteld. Veel grote transportschepen kunnen echter het beleid van de IMO negeren, omdat zij toch varen onder de vlag van landen die niet zijn aangesloten bij de IMO.
  • Europa
    De toelating van bestrijdingsmiddelen gaat in de toekomst Europees geregeld worden via de Europese Richtlijn Bestrijdingsmiddelen (Biocidal Product Directive). Tot die tijd heeft ieder land zijn eigen toelatingsbeleid. Zo is in Nederland Irgarol dus alleen toegelaten als aangroeiwerend middel in verf voor schepen. Maar in andere Europese landen gebruikt men het middel ook nog voor de bescherming van film, voeg- en metselwerk, leer, rubber en plastics. Een aantal andere Europese landen beperkt de toelating van Irgarol in de scheepvaart. Zo is in Engeland, Denemarken en Zweden het gebruik van Irgarol verboden op pleziervaartuigen.
  • Nederland
    Het College voor Toelating van Bestrijdingsmiddelen (CTB) is in Nederland verantwoordelijk voor de toelating van biociden. Aangroeiwerende middelen op basis van Irgarol hadden in Nederland eerst een toelating tot 1 januari 2003. Deze toelatingen worden nu automatisch verlengd, omdat de toelating van biociden in de nabije toekomst toch op Europees niveau geregeld gaat worden. Het CTB verwacht pas in 2006 of 2007 de toelating van bestrijdingsmiddelen op basis van de nieuwe Europese Richtlijn Bestrijdingsmiddelen te kunnen verrichten. Er zijn door de Nederlandse overheid geen normen vastgesteld voor Irgarol. Een norm geeft aan wat de maximale concentratie in water en waterbodem van een stof mag zijn. Wel bestaan er voorlopige normen voor Irgarol; in water (opgelost) is dit 24 (ng/l) en voor sediment is dit 1,4 (µg/kg).

Bronnen voor de Waddenzee

  • Scheepvaart
    Een bron van Irgarol voor de Waddenzee is de scheepvaart. Op de Waddenzee bestaat de scheepvaart uit recreatievaart, visserij en de overige beroepsscheepvaart. Irgarol kan ook in de Waddenzee terecht komen door aanvoer via de Noordzee en de rivier de Eems vanuit Duitsland. Hoeveel Irgarol er via de scheepvaart in het milieu komt wordt bepaald door de uitloogsnelheid. Dit is de hoeveelheid Irgarol die in de loop van de tijd vanuit de verf oplost in het water. Het oplossen van de stof gebeurt zowel tijdens het varen als het stilliggen. Hoe meer er oplost in een bepaalde tijd des te meer komt er in het milieu terecht. Daarbij zal dan ook de verf vaker moeten worden opgebracht. Uit verschillende testen komt naar voren dat de uitloogsnelhed voor Irgarol en TBT vergelijkbaar zijn. Omdat het gebruik van Irgarol in Nederland onbekend is en ook niet goed bekend is hoeveel en wat voor schepen varen op de Waddenzee, is onbekend hoeveel Irgarol en via welke bron(nen) in de Waddenzee terecht komt.

  •  Scheepswerven
    Er zijn een aantal scheepswerven aan de Waddenzee, zowel voor de bouw van nieuwe schepen als reparatie en combinaties van beide. De belangrijkste werven liggen in de havens van Delfzijl, Den Helder, Harlingen en Lauwersoog. Het schoonmaken van schepen gebeurt gemiddeld om de 2 tot 4 jaar. Schoonmaken wil zeggen: het verwijderen van aangroei, roest en beschadigde verf en het aanbrengen van een nieuwe laag. Het schoonmaken van schepen kan uiteindelijk leiden tot verontreiniging van de Waddenzee door verspreiding van verfresten door het weg waaien, afspoelen en schoonmaken van het dok na behandeling van een schip.

Verspreiding in de Waddenzee

In de jaren 2000 en 2002 is Irgarol gemeten in de waterfase van de Waddenzee. Figuur 2 geeft de concentraties van de stof in het water weer op de diverse locaties waar gemeten is. Uit vergelijking met de voorlopige normen (zie paragraaf 2) blijkt dat de norm op een aantal locaties wordt overschreden. In 2002 is Irgarol ook gemeten in het sediment op diverse locaties in de westelijke Waddenzee. Irgarol kon echter niet aangetoond worden in het sediment.

Giftigheid van de stof

Irgarol is erg giftig voor algen en waterplanten en minder giftig voor bijvoorbeeld vissen. De stof breekt langzaam gedeeltelijk af in het milieu. Hierbij wordt Irgarol omgezet in een andere stof die minder giftig is. Irgarol hoopt zich niet op in de voedselketen, omdat organismen de stof snel uitscheiden.

Alternatieven voor aangroeiwerende middelen

Er bestaan een groot aantal mogelijke alternatieven voor verven met aangroeiwerende middelen. De meeste alternatieven zijn nog in het ontwikkelingsstadium. Voorbeelden hiervan zijn: het borstelen van schepen, toepassen van trillingen, het onder stroom zetten van een schip en zogenaamde anti-aangroeilagen.

  • Borstelen
    Onderzoek toont aan dat als de schepen van een speciale harde laag zijn voorzien, de algen met een borstel verwijderd kunnen worden. Er bestaan ook speciale wasstraten voor kleinere schepen. Doordat de schepen van een speciale laag voorzien moeten worden is dit alternatief vooral geschikt voor nieuwe schepen.
  • Trillingen
    Hoogenergetische of ultrasone trillingen doden larven en sporen. Het is echter moeilijk om grote voorwerpen op deze wijze geheel te beschermen tegen aangroei. Deze methode wordt daarom slechts op beperkte schaal gebruikt om de aangroei te verwijderen van kleine oppervlakken. 
  • Stroom
    Reeds lange tijd wordt onderzoek verricht naar het gebruiken van elektrische stromen om aangroei te voorkomen. Door het aanleggen van een relatief groot potentiaalverschil met de stalen ondergrond van het schip wordt het chloride-ion van het zout in het zeewater omgezet in giftige chloorverbindingen. Op grote schaal wordt deze methode nog niet toegepast.
  • Non-stick coatings/anti-aangroeilaag
    Het oppervlak van een materiaal heeft invloed op de hechting van een organisme op het materiaal. Er wordt vanaf halverwege de jaren zeventig onderzoek verricht om zogenaamde 'non-stick coatings'/anti-aangroeilaag te ontwikkelen waarop organismen niet of slecht hechten, te vergelijken met de 'anti-aanbaklaag' van een pan. Aangroei wordt slechts in beperkte mate voorkomen, maar de hechting aan het oppervlak van de boot is zwak, zodat de aangroei eenvoudig verwijderd kan worden of tijdens het varen afvalt.

 Zie voor meer informatie de factsheet Irgarol (pdf).