Zilte landbouw op Texel

Zeekoolteelt op Texel
Zeekoolteelt op Texel (bron: ziltezeekool.nl)

Duurzame initiatieven worden vaak ontplooid met het doel tot een zuinigere omgang met schaarser wordende ressources te komen. Of ze zetten in op het tegenhouden van ontwikkelingen die zich voordoen in verband met veranderingen van milieu en klimaat. Er is echter nog een derde insteek: De zich voordoende veranderingen kunnen volop worden gebruikt om tot nieuwe duurzame activiteiten en producten te komen. Maak je voordeel met het nadeel!

Een voorbeeld hiervan bij uitstek zijn de experimenten op Texel met het telen van zouttolerante planten zoals zeekool - de zogenaamde zilte landbouw. Sinds 20 jaar spant de Stichting Sint Donatus, in samenwerking o.a. met de Universiteiten van Amsterdam en Wageningen, zich ervoor in om de teelt van gewassen op zilte grond mogelijk te maken.

Creatief omgaan met verzilting

Achterliggende gedachte daarbij is dat Nederland, en ook andere gebieden in de wereld, zich moeten voorbereiden op een toenemende verzilting van het landschap. Verzilting wordt o.a. veroorzaakt door bodemdaling en klimaatverandering. Voor de groei van de gebruikelijke gewassen is zout water schadelijk. Het project op Texel gaat niet over het bestrijden van die verzilting, maar over het benutten ervan voor zilte landbouw.

Alleen al in Nederland wordt zo'n 150.000 hectare land door verzilting bedreigd. Wereldwijd gaat het om zo'n 1,5 miljard hectare grond. "De onderzoeken die momenteel op Texel lopen gaan ervan uit dat verzilting nieuwe kansen biedt", zegt Mark van Rijsselberghe, initiatiefnemer van de experimenten van Stichting Sint Donatus op Texel. "Welke gewassen gedijen goed op zilte grond en hoe kunnen we die gewassen exploiteren? Het feit dat we nu voor het eerst zeekool op de markt kunnen brengen, is een goed teken. Het schept ook verwachtingen voor nieuwe bijzondere gewassen in de toekomst."

Op zoek naar robuuste zilte planten

In 2008 begon Mark van Rijsselberghe met het aanleggen van een proeftuin van 150 m² voor de zilte teelt op Texel. Daarvoor en tot op de dag van vandaag wordt door verschillende onderzoeksinstellingen vooral in het laboratorium geëxperimenteerd. De stap van lab naar een proeftuin is volgens Mark van Rijsselberghe een enorme uitdaging: "Van de 10 plantensoorten die het in het lab wel goed deden kwamen er in eerste instantie 8 niet op op de binnendijkse grond." Door continu door te blijven experimenteren, vooral met veranderingen in het zoutregime, slaagde hij erin dat in 2009 voor het eerst zilte zeekool professioneel vermarkt kon worden.

De 'nieuwe' groente van de Wadden

Gerecht met zilte zeekool
Gerecht met zilte zeekool (bron: ziltezeekool.nl)

Het op de markt brengen van deze nieuwe groenten gebeurt in het kader van een leader+ project. Doel van het project is de bekendheid en daarmee acceptatie van zilte producten te vergroten.

Sinds 2009 wordt zeekool van Texel beperkt gedistribueerd via drie groothandels.
Afnemers zijn in eerste instantie restaurants uit het bovenste segment. Gerechten met zeekool staan inmiddels op menig menukaart van Texelse restaurants, de koks zijn enthousiast over het veelzijdige gebruik van deze nieuwe groente. Vooralsnog is zeekool een exclusieve groente, die bovendien ecologisch verantwoord wordt geproduceerd. De bedoeling is dat zilte zeekool binnen enkele jaren op grotere schaal verbouwd wordt.

De plannen van Stichting Sint Donatus gaan echter verder dan alleen de teelt van zeekool. De stichting spant zich in om meer plantensoorten voor de grootschalige zilte teelt beschikbaar te maken. Er zijn zelfs plannen om de teelt van zilte planten te combineren met de kweek van harders, en zodanig te komen tot een gemengd zilt bedrijf. Dit is voorlopig nog toekomstmuziek, maar dat de zilte teelt nieuwe en verrassende mogelijkheden biedt is inmiddels onomstreden.

Meer informatie

In de verschillende onderzoeken werkt Stichting Sint Donatus nauw samen met  universiteiten, waaronder de Vrije Universiteit Amsterdam, kennisinstellingen en overheden. De projecten worden door verschillende partijen financieel ondersteund.

Websites:
www.ziltezeekool.nl (de site van Stichting Sint Donatus)
VU Amsterdam 

Contact:
Stichting Sint Donatus, Mark van Rijsselberghe, stichtingsintdonatus@planet.nl